เป็นเวลาหลายปีแล้วที่คอลเล็กชั่นของ Pauline Dujancourt ได้แรงบันดาลใจมาจากหลากหลายที่มา ทั้งจากบทละคร The Seagull ของ Anton Chekhov, ชุดแต่งงานของแม่, ศาลเจ้าชินโต และการไต่สวนคดีแม่มดแห่งซาเลม (Salem Witch Trials) แต่มีเพียงแรงบันดาลใจเดียวที่ดีไซเนอร์ฝรั่งเศสผู้ทำงานอยู่ในลอนดอนรายนี้มักย้อนกลับไปใช้อยู่เสมอ นั่นคือห้วงเวลาที่ได้เฝ้ามองคุณยายผู้ล่วงลับนั่งถักนิตติ้งและเย็บผ้า
ขณะกำลังขุดคุ้ยในกล่องเก็บชิ้นงานตัวอย่าง ผลงานเพื่อพัฒนาทางด้านเทคนิค และผลงานเชิงทดลองที่อัดแน่นจนล้น (เสมือนชิ้นส่วนหลงเหลือที่เผยถึงจินตนาการสร้างสรรค์เบื้องหลัง) ที่สตูดิโอในแถบอีสต์ลอนดอนอันแสนวุ่นวาย พอลลีน พลางอธิบายไปด้วยว่า “ชิ้นส่วนโครเชต์ถักด้วยมือนี้เป็นจุดเริ่มต้นในการทำงาน” ให้กับคอลเล็กชั่นแนวกอทิกสุดแสนโรแมนติกในหลายคอลเล็กชั่น แน่นอนว่ามีวิธีการอันเปี่ยมประสิทธิภาพอีกมากมายในการทำคอลเล็กชั่นนอกจากวิธีที่เธอเลือกใช้นี้ ทั้งหมดนั้นล้วนเป็นวิธีการที่ง่ายดายกว่า ลื่นไหลกว่า ประหยัดเวลาได้มากกว่า แต่สำหรับพอลลีน–ดีไซเนอร์ระดับมือรางวัล Andam Prize ผู้สร้างชื่อจากผลงานที่เต็มไปด้วยนิตติ้ง โครเชต์ และมาคราเม่ วิธีการเหล่านั้นไม่ใช่ตัวเลือกที่เธอตามหา
“มันเป็นข้อกังวลหลักตอนที่ฉันเริ่มทำงานเลยค่ะ ‘ฉันจะขยายสเกลของแบรนด์อย่างไรดีนะถ้าผลตอบรับมันดี? แล้วคนจะชอบงานฝีมือแบบนี้ไหม?’” พอลลีนเผย คำตอบก็คือว่าคนชอบงานของเธอแน่ๆ “สิ่งที่สวยงามที่สุดคือทุกคนที่ได้เห็นเสื้อผ้าแต่ละชุดด้วยตาตัวเองบอกกับฉันว่า พวกเขาก็มีผู้หญิงในครอบครัวที่เคยถักนิตติ้ง และผลงานของฉันช่วยทำให้ความทรงจำต่างๆ ในอดีตของพวกเขาย้อนกลับมา” หนทางเพิ่มสเกลการผลิตชิ้นงานที่ดูมีความหมายและให้ความรู้สึกอบอุ่นใจก็คือการเลือกทำงานกับกลุ่มแม่บ้านจากเปรู “พวกเขาจะได้โตไปพร้อมกับแบรนด์ด้วยค่ะ เหมือนกับเป็นมือไม้ให้ฉันที่อยู่อีกซีกโลก”
พอลลีนคือหนึ่งในดีไซเนอร์หญิงผู้นำกระแสงานคราฟต์ร่วมสมัย เธอให้ความสำคัญกับการใช้เวลาค่อยๆ รังสรรค์ผลงานด้วยชั้นเชิงในแบบช่างฝีมือผู้เชี่ยวชาญมากกว่าจะเป็นงานแมสโปรดักชั่นที่ผลิตขึ้นมาได้อย่างรวดเร็วฉับไว ขณะที่เหล่าช่างฝีมือ หรือ ‘Petites Mains’ (เฉกเช่นเดียวกับที่มีในอาเตอลิเยร์เสื้อผ้าระดับกูตูร์) ที่เคยเป็นกลุ่มบุคคลที่ขาดไปเสียมิได้ ค่อยๆ เลือนหายไปในซีนแฟชั่นที่ระบบอุตสาหกรรมกำลังเข้ามาแทนที่ คอลเล็กชั่น Fall/Winter 2026-2027 มากมายนั้นกลับเต็มไปด้วยร่องรอยผลงานอันเสมือนเป็นการเฉลิมฉลองให้กับความสำคัญของพวกเขา “หลายคอลเล็กชั่นในซีซั่นนี้สะท้อนแรงปรารถนาที่เพิ่มมากขึ้นต่ออะไรที่มีความเฉพาะตัว ยั่งยืน และมีเรื่องราวซ่อนอยู่เบื้องหลัง” Bosse Myhr ผู้อำนวยการฝ่ายจัดซื้อเสื้อผ้าสตรี เสื้อผ้าบุรุษ และเสื้อผ้าสำหรับเด็กของ Selfridges ให้ความเห็น
การรับรู้นี้เกิดขึ้นกับที่ Chanel โดยมัตติเยอ บลาซี ด้วยเช่นกัน โชว์ประจำ Fall/Winter 2026-2027 พูดถึงสารจาก Coco Chanel ที่ต้องการสร้าง ‘ชุดที่คลานและชุดที่บิน’ โดยมีดีเทลทั้งดิ้นวิบวับ ขนนกจากผ้าออร์แกนซา และเลื่อมมุก แต่ละลุคได้เชิดชูความเชี่ยวชาญด้านงานฝีมือของแต่ละอาเตอลิเยร์ของเมซง ดึงเอาสิ่งเหล่านั้นให้เข้ามาใกล้ชิดกับผู้คนมากยิ่งขึ้น ที่ Dior กางเกงยีนส์แต่ละตัวที่ผ่านการปักตกแต่งอย่างวิจิตรบรรจงและดอกไม้บานสะพรั่งบนชุด ชวนให้นึกถึงช่างฝีมือที่ค่อยๆ ประดิดประดอยทำขึ้น (ครีเอทีฟ ไดเร็กเตอร์อย่างโจนาธาน แอนเดอร์สัน เลือกผสมผสานนิตแวร์จากไอร์แลนด์และสกอตแลนด์งานย้อมสีธรรมชาติของ Polly Lyster จากกลอสเตอร์เชอร์ผู้ปรากฏกายในลุคบุ๊ก และประติมากรรมไม้โอ๊กของ Mouseman Craftsmen ที่โด่งดังจากเฟอร์นิเจอร์แฮนด์เมด เข้าไปรวมอยู่ในคอลเล็กชั่นแบรนด์ JW Anderson ของตัวเองด้วย)
คุณสามารถเห็นงานประเภทนี้ได้จากเสื้อโครเชต์ถักหลากสีเหมือนผ้าหุ้มกาน้ำชาของ Stella McCartney จากชุดกระโปรงบานผายสะโพกแบบย้อนยุคผ้าลูกไม้พร้อมแอพพลิเก้ดอกไม้ที่ตั้งใจปล่อยให้เส้นไหมทิ้งตัวอย่างเป็นอิสระของ Erdem และจากงานหนังสานแบบ Intrecciato แสนละเมียดของ Bottega Veneta ทางฝั่ง Loewe คือชุดลาเท็กซ์สร้างเอฟเฟ็กต์ลวงตา ชุดหนังขดเป็นเส้นเนื้อวาววาม หรือบางชิ้นจากเชียร์ลิ่งสีหวาน ช่วยสร้างความสุขให้กับ Jack McCollough และ Lazaro Hernandez เพราะทำให้งานคราฟต์สนุกขึ้นอย่างกับได้ของเล่นชิ้นใหม่ สำหรับคอลเล็กชั่น E ของทาง Phoebe Philo คือชิ้นงานประณีตทุกกระเบียด ทรีตเมนต์เนื้อผ้าด้วยงานปักซ้อนทุกตารางนิ้วจนมองเหมือนดอกคาร์เนชั่น ส่วนผ้าไหมคัตติ้งเนี้ยบดูพลิ้วไหวและน่าสนใจจากรอยพับที่ถูกสร้างขึ้น ราวกับจะบอกว่านี่คือผลงานที่ทำด้วยใจไม่ใช่แค่ผ่านมือแบบลวกๆ ถ้าหากว่าไม่ได้มองผลงานทั้งหมดที่กล่าวมานี้แบบสูงส่งจนเกินไป คุณจะเห็นว่าล้วนมีความเป็นมนุษย์แทรกซึมอยู่ทุกอณู
แต่ทำไมสิ่งเหล่านี้ถึงกลับมาตอนนี้? ในตอนที่มีข้อโตเถียงกันว่าการมาของปัญญาประดิษฐ์เป็นสิ่งดีแท้หรือไม่ ความแพร่หลายและการกระจายตัวไปทั่วของงาน คราฟต์ในซีซั่นนี้เสมือนเป็นการโต้กลับอย่างสวยงามกับผลกระทบด้านลบที่ได้รับจากการใช้เทคโนโลยีสร้างเครื่องมือทำกระสวยและเข็มจักรกลและรังสรรค์ผลงานแบบไร้จิตวิญญาณ หุ่นยนต์ไม่สามารถถักโครเชต์ได้ ลองมองในอีกมุมดูบ้าง “ขณะที่เทคโนโลยีแผ่ขยายขึ้นเรื่อยๆ ความนิยมชมชอบและความสนใจในสิ่งที่ไม่สมบูรณ์แบบก็กลับมาด้วยเช่นกัน ทั้งจับต้องได้และเห็นถึงการใช้ฝีมือมนุษย์ “ บอสส์อธิบาย “เราเริ่มเห็นว่าผู้หญิงต่างมองหาชิ้นงานที่ให้ความรู้สึกของความเป็นมนุษย์ ที่สะท้อนความเป็นปัจเจกและอารมณ์ความรู้สึกออกมาได้ เทคนิคอย่างงานปัก งานถักโครเชต์ และงานตกแต่งต่างๆ บ่งบอกกาลเวลา ทักษะ และความคิดสร้างสรรค์ ทั้งหมดล้วนเป็นความลักชัวรี่ของทุกวันนี้และดูมีคุณค่า
Lydia King กรรมการผู้จัดการของทาง Liberty มองกระแสนี้ใกล้เคียงกัน “กลุ่มลูกค้าต่างเอนเอียงไปทางเสื้อผ้าที่ผ่านการรังสรรค์มาแล้วอย่างดีและมอบความรู้สึกที่เข้าถึงได้” ลีเดียกล่าว “ลักชัวรี่ที่แท้จริงไม่ได้มาจากแค่ตัวชิ้นงานที่เสร็จสมบูรณ์แล้ว แต่คือมุมมองของงานศิลป์ เวลา และรายละเอียดอันพิถีพิถันที่ซุกซ่อนอยู่ภายในนั้นด้วยต่างหาก” Belma Gaudio ผู้ก่อตั้งบูติก Koibird ในลอนดอนเสริมในทำนองเดียวกันว่า “งานฝีมือและการบอกเล่าเรื่องราวเบื้องหลังนำความอัศจรรย์ใจกลับมาอีกครั้ง ซึ่งนั่นทำให้แฟชั่นถ่ายทอดอารมณ์ความรู้สึก”
งานฝีมือเหมือนเป็นการเชื้อเชิญเป็นนัยให้เราช้าลง ค่อยๆ ละเมียดลิ้มรสคุณค่าของมัน ชีวิตสมัยใหม่ที่เร่งรีบ การใช้เวลาอันมีค่านั้นถือเป็นลักชัวรี่อย่างหนึ่ง การตื่นรู้ในเรื่องนี้ไม่ใช่แค่กระตุ้นพลังให้คนทำงานประเภทนี้ แต่มอบความหวัง และช่วยชุบชูใจ ที่จริงแล้วไม่ใช่พวกเราเองหรอกหรือที่พยายามทำอะไรด้วยมือเราเองในช่วงวิกฤตโรคระบาด? ไม่ใช่ว่าเพราะไม่มีอะไรให้ทำหรอกนะ แต่เพราะว่างจนคิดฟุ้งซ่านมากเกินไป มันคือการทำอะไรลงไปในแบบสัตย์ซื่อ คือการได้เริ่มก่อร่างสร้างอะไรขึ้นมาด้วยตัวเองจากศูนย์ “เมื่อโลกเต็มไปด้วยความวุ่นวาย คุณจะเริ่มมองหาอะไรที่จริงแท้” Tory Burch กล่าว โดยในซีซั่นนี้เธอ “ต้องการที่จะอุทิศให้กับงานคราฟต์ที่ได้รับการสืบต่อกันมา โดยนำมาทวิสต์และผลักดันไปในทิศทางอันหลากหลาย มีทั้งเสื้อคาร์ดิแกนที่ใช้เทคนิคงานปักชั้นสูง Zardozi โดยใช้เส้นลวดแบนโลหะ, เข็มขัดถักด้วยมือจากหนัง วูล และผ้าไหมหลากสี จากนั้นนำมาขัดและผ่านน้ำ รวมถึงกระเป๋า Bunny Knot ที่ทำมัดปมขึ้นด้วยมือ”
มีเหตุผลเด่นชัดทางด้านเรื่องราวส่วนตัวและมรดกทางวัฒนธรรมที่สื่อออกมาผ่านงานฝีมือ ซึ่งนั่นทำให้ความสำคัญของมันเพิ่มมากขึ้น ทอรี่ เบิร์ช นั้นคิดถึงพ่อของตัวเองในตอนที่กำลังจะสร้างคอลเล็กชั่น “เขาชอบพูดเสมอว่า ‘ความคลาสสิกจะน่าสนใจขึ้นหากใส่เรื่องราวส่วนตัวลงไป’ เพื่อเชิดชูงานฝีมือชั้นเลิศนั้นจำเป็นต้องรักษาเรื่องราวและขนบดั้งเดิมทั้งในเชิงส่วนบุคคลและเชิงวัฒนธรรมเอาไว้ โดยไม่ใช่เป็นแค่การเฉลิมฉลองเพียงเปล่าๆ แต่จำต้องร่วมมือ (รวมถึงใช้เม็ดเงินลงทุน) กับกลุ่มช่างฝีมือและดีไซเนอร์เพื่อทำให้ศาสตร์แขนงนี้ยืนหยัดอยู่ได้
“งานฝีมือเผยถึงการมีอยู่ของผู้สร้างสรรค์และอัจฉริยภาพของน้ำมือมนุษย์ ย้ำเตือนเราว่าองค์ความรู้ไม่ได้เกิดขึ้นได้ในชั่วระยะเวลาอันสั้น ทั้งยังต้องผ่านการเฝ้าสังเกตและความเข้าใจในวัตถุดิบในการสร้างงานอย่างลึกซึ้ง” Karishma Swali ผู้ก่อตั้งร่วมและครีเอทีฟ ไดเร็กเตอร์ของ Chorus อาเตอลิเยร์งานฝีมือร่วมสมัยระดับกูตูร์จากมุมไบให้ความกระจ่าง “เรามีพันธกิจในการมองหาโครงสร้างสิ่งทอที่มาจากแหล่งต่างๆ ทั่วอินเดีย รวมถึงระบบองค์ความรู้ที่พวกเขาเก็บรักษาไว้ การทำงานด้วยมือทำให้เรามีความสัมพันธ์โดยตรงกับตัววัสดุ ทำให้สัญชาตญาณและทักษะที่มีสร้างสรรค์ผลลัพธ์ที่ดีออกมาได้ ด้วยน้ำมือมนุษย์นี้เองที่ช่วยสร้างคาแร็กเตอร์และการมีอยู่ให้กับตัวชิ้นงาน สำหรับเรานั้นเทคนิคช่วยทำให้เกิดเรื่องราว กลุ่มสังคมและประวัติความเป็นมาถูกฝังตรึงไว้ในแต่ละขั้นตอนการรังสรรค์”
สิ่งที่บอกให้รู้ถึงผู้สร้างงานนำพาเราไปเข้าไปร่วมพูดคุยและรับฟังเรื่องราวต่างๆ มันย้อนกลับไปในแง่นั้นได้เลย เสื้อผ้าของพอลลีนเชิญชวนผู้คนให้ไปพบเจอและเปิดประสบการณ์ “ผู้คนเหล่านั้นบอกให้ฉันรู้ว่าพวกเขาถักโครเชต์กันมายังไงสมัยยังเป็นเด็ก” เธอเล่าถึงกลุ่มคนที่ได้ไปเห็นเสื้อผ้าของเธอภายในโชว์รูมและป๊อปอัพ “เลยกลายเป็นวิธีการสื่อสารระหว่างผู้คน พวกเขาบอกเรื่องราวลับๆ ให้ฉันฟัง ซึ่งบางทีก็เป็นเรื่องที่สะท้อนอารมณ์ความรู้สึกอยู่มากๆ ที่เกิดขึ้นได้ก็ต้องขอบคุณเสื้อจัมเปอร์ผ้านิตถักตัวนั้น มันสวยเชียวค่ะ” และแน่นอนว่าส่วนหนึ่งที่ทำให้เรื่องราวกระตุ้นความน่าสนใจเกิดขึ้นคืออะไรที่ผ่านการทวิสต์ ดูแปลกตา และมีความซับซ้อน ความไม่สมบูรณ์แบบก็มีส่วนที่ทำให้งานฝีมือได้รับความนิยมอย่างมากในตอนนี้ เป็นขั้วตรงข้ามกับเทรนด์การพัฒนาตัวเองไปสุดโต่ง (Maxxing) และช่วงเวลาแห่งการปัดขวาหรือเลื่อนขึ้นลงบนโลกโซเชียลมีเดีย “ฉันคิดว่าสิ่งที่ฉันรักที่สุดในการได้ทดลองอย่างหนักด้วยมือคือการได้มาซึ่งช่วงเวลาความสุขที่เกิดขึ้นโดยไม่ได้คาดคิด” พอลลีนสารภาพ โดยเธอยกเอาช่วงเวลาตอนที่กำลังปล่อยใจทอด้าย 2 สีเข้าด้วยกันในกลางดึกคืนหนึ่งที่สตูดิโอ จนเธอเกิดอาการใจสั่นขึ้นเมื่อผ้าทอที่ออกมาเกิดลวดลายเอฟเฟ็กต์แบบมัวเร่ (moiré) เป็นรายละเอียดที่ได้ไปอยู่บนรันเวย์ในท้ายที่สุด “ผลงานดีๆ มาในรูปแบบนี้ตลอดเลยค่ะ” หรือพูดอีกอย่างหนึ่งก็คือ — ความมหัศจรรย์เกิดขึ้นเพราะแบบนี้เอง
TEXT: LAURA ANTONIA JORDAN
TRANSLATOR: WANSUK KHONGRASEE