ตั้งแต่จำความได้ สายแฟอาจมีภาพจำกับองค์กร PETA ที่ชวนคนดังมาเปลือยกายพร้อมประกาศว่า “ขอแก้ผ้ายังดีกว่ายอมใส่เฟอร์” ซึ่งเป็นตัวจุดประกายให้คนละอายกับการใช้เครื่องนุ่งห่มขนสัตว์ ซึ่งสัตว์กว่า 100 ล้านตัวต่อปีต้องสละชีวิตเพื่อปรนเปรอความงามให้กับมนุษย์ จนอุตสาหกรรมเฟอร์มีเงินหมุนเวียนมากถึง 40,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
หากนั่นคือตัวเลขเมื่อ 10 ปีก่อน สมัยที่เฟอร์แท้รุ่งเรือง แต่ทุกวันนี้รายได้ของอุตสาหกรรมเฟอร์ลดลงเรื่อยๆ จนเหลือแค่ราวๆ 3,400 ล้านเหรียญในปี 2023 นับเป็นภาพสะท้อนของทัศนคติที่เปลี่ยนไปของผู้บริโภคที่ไม่นิยมเฟอร์แท้…หรือเปล่า เรื่องนี้เราจะพูดกันทีหลัง
เมื่อปลายปี 2025 รัฐบาลโปแลนด์ซึ่งเป็นประเทศผู้ผลิตขนมิงก์รายใหญ่ของโลก ผ่านกฎหมายปิดฟาร์มผลิตขนสัตว์ที่มีอยู่หลายร้อยแห่งให้หมดสิ้นภายในปี 2033 ทำให้โปแลนด์เข้าร่วมวงประเทศที่เซย์โนไม่เอาเฟอร์รายล่าสุด ให้หลังอังกฤษที่รุดหน้ากว่าใครมาตั้งแต่ปี 2003 ส่วนนอร์เวย์ซึ่งผลิตขนจิ้งจอกมากที่สุดในโลก ยกเลิกฟาร์มขนสัตว์หมดประเทศไปในปี 2018 ขณะที่เนเธอร์แลนด์ผู้ผลิตขนมิงก์เบอร์ 2 ของยุโรปมีประสิทธิภาพจัด สามารถปิดฟาร์มขนสัตว์เร็วขึ้นจากกำหนดเดิมปี 2024 มาเป็นปี 2021 ได้ เพราะเกิดโควิดระบาดหนักในฟาร์มเลี้ยงตัวมิงก์นั่นเอง และในปี 2021 อิสราเอลเป็นประเทศแรกในโลกที่ห้ามจำหน่ายเฟอร์
Fur Free Retailer (FFR) โครงการซึ่งเกิดจากการรวมตัวของกลุ่มพิทักษ์สัตว์ต่างๆ มากกว่า 45 แห่งใน 30 ประเทศร่วมกันรณรงค์การเลิกใช้ขนสัตว์แท้ และแซ่ซ้องแบรนด์ที่มีนโยบายแบนเฟอร์ ซึ่งปัจจุบันมีมากกว่า 1,600 แบรนด์แล้วที่หันหลังให้เฟอร์ ไม่ว่าจะเป็น Gucci, Prada, Versace, Moncler, Patagonia, Adidas, Puma, H&M ไปจนถึง Zara
ปัจจัยหลักที่ทำให้ตลาดเฟอร์หดตัวอย่างรุนแรงเกิดจากสถาบันการเงินชั้นนำของโลก อาทิ ING, Goldman Sachs และ The International Finance Corporation (IFC บรรษัทเงินทุนระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นสถาบันการเงินในเครือของธนาคารโลก) ออกนโยบายไม่ปล่อยเงินกู้ที่สนับสนุนการค้าขนสัตว์แท้ทั้งระดับภาครัฐและเอกชน จึงเป็นตัวพลิกเกมที่ทำให้ประเทศ รัฐ เมือง และบริษัทต่างๆ ทั่วโลกต้องออกกฎหมายและนโยบายเลิกใช้เฟอร์กันเป็นแถว ซึ่งขานรับด้วยสื่อแฟชั่นและไลฟ์สไตล์ทรงอิทธิพลต่างๆ ที่เลิกรับโฆษณาและไม่ลงเฟอร์ในสื่อของตน โดยเฉพาะสื่อเสาหลักอย่าง ELLE, Harper’s Bazaar และ Esquire รวมทั้งในเครือ Condé Nast ก่อนจะปิดจบด้วยแฟชั่นวีกเมืองต่างๆ ที่แบนเฟอร์ ล่าสุดเมื่อเดือนธันวาคม 2025 นิวยอร์กคือแฟชั่นวีกล่าสุดที่กระโดดมาร่วมขบวนแบนเฟอร์กับโคเปนเฮเกน สตอกโฮล์ม ลอนดอน อัมสเตอร์ดัม และซิดนีย์
สำหรับผู้บริโภคที่แม้ทัศนคติจะต่อต้านเฟอร์แท้ แต่ถ้าเป็นเฟอร์แท้งานวินเทจกลับกด F กันแทบไม่ทัน แม้แต่แบรนด์ที่ออกตัวแรงเรื่องจริยธรรมและความยั่งยืนอย่าง Gabriela Hearst ยังส่งลุคขนมิงก์วินเทจออกมาเดินรันเวย์ เช่นเดียวกับ Hailey Bieber, Kendall และ Kylie Jenner, Taylor Swift รวมถึง Rihanna ที่อวดโฉมในโค้ตเฟอร์วินเทจช่วงแฟชั่นวีกกันเป็นแถว อันเป็นทัศนคติเดียวกับไวรัล TikTok ‘แก๊งคุณนายหลังบ้านมาเฟีย’ ที่สาวๆ ลุกขึ้นมาใส่โค้ตเฟอร์ ลายขนสัตว์ จิวเวลรี่ทอง แต่งหน้าจัดเหมือนพวกเจ๊ใหญ่ในซีรี่ส์ The Sopranos ด้วยทัศนคติที่ว่า “ใส่เฟอร์เก่าให้คุ้มดีกว่าเอาไปทิ้งเป็นขยะ” ส่วนเจนซีเองก็นิยมเฟอร์เทียมมากจนยอดขายพุ่งทะยานขึ้นเรื่อยๆ จึงคล้ายว่าจะแก้ปัญหาเก่า สร้างปัญหาใหม่เมื่อเฟอร์เทียมส่วนใหญ่ทำจากสารสังเคราะห์จากน้ำมันปิโตรเลียม ก่อมลพิษหนักขึ้นไปอีก
ข้อถกเถียงระหว่างเฟอร์แท้กับเฟอร์เทียมจึงตกอยู่ที่ประเด็นศีลธรรมกับสิ่งแวดล้อม ระหว่างฆ่าสัตว์ 100 ล้านตัวต่อปีกับการมีเสื้อผ้า 100,000 ล้านชิ้นที่ถูกทิ้งเป็นขยะต่อปี เราต้องเลือกระหว่างการเป็นมะเร็งกับการฟอกไต จะเลือกโซลูชั่นที่ออกฤทธิ์ช้าหรือเห็นผลซึ่งๆ หน้า
ราชินีขี่ม้าขาวหลังยุคเฟอร์แท้และเฟอร์วินเทจอาจเป็นเฟอร์เทียมทำจากวัสดุทดแทนที่ย่อยสลายได้ต่างๆ เช่น Savian วัสดุทดแทนหนังและเฟอร์ทำจากพืช 100% รายแรกของโลกที่ผลิตจาก ตำแย(!) แฟลกซ์ และกัญชง เป็นนวัตกรรมจาก BioFluff อันเป็นส่วนหนึ่งของ La Maison des Startups โปรแกรมหาโซลูชั่นใหม่ๆ ของ LVMH ซึ่งแน่ละว่า Stella McCartney คือแบรนด์แรกที่สอยวัสดุ Savian ไปทำโค้ตโชว์ที่ COP28 การประชุมรัฐภาคีอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สมัยที่ 28 ที่ดูไบ ตามด้วย Ganni แบรนด์หัวก้าวหน้าจากโคเปนเฮเกนนำไปใช้ในคอลเล็กชั่นเมื่อปี 2024 นอกจากนี้ LVMH ยังให้ทุนสนับสนุน The International Fur Federation องค์กรที่ออกใบรับรองระบบติดตามเฟอร์แท้อีกด้วย โลกที่ปลอดขนสัตว์แท้อาจอยู่ไม่ใกล้อย่างที่คิด ทว่าไม่ได้ห่างไกลจนไร้ความเป็นไปได้ในช่วงชีวิตของเรา
TEXT: SUPHAKDIPA POOLSAP